ul. Tamka 3a, lok. 3, Warszawa, Polska
+48 794612364
psychoterracognita@gmail.com

Terapia Schematów

Terapia Schematów

Każdy człowiek przychodzi na świat z określonymi potrzebami. Dotyczą one nie tylko spraw biologicznych, ale również emocjonalnych. Ponieważ jesteśmy gatunkiem niezwykle społecznym, a przetrwanie zależy od współdziałania i budowania relacji międzyludzkich, nasze potrzeby emocjonalne są naprawdę różnorodne. Obejmują one między innymi potrzebę bezpiecznej więzi z innymi, kontaktu, akceptacji, poczucia własnej wartości, troski, bycia zauważonym i wysłuchanym, swobody wyrażania emocji, bezpieczeństwa, autonomii, realistycznych granic.

Ta złożoność powoduje, że proces zaspokajania potrzeb przez rodziców i opiekunów w dzieciństwie może napotkać wiele komplikacji. Nie wszystkie z nich zostaną zaspokojone i do pewnego stopnia jest to naturalne. Problematyczne staje się, gdy w dzieciństwie niezaspokojony zostaje cały szereg ważnych potrzeb emocjonalnych, szczególnie przez długi czas. Dochodzi wtedy do przewlekłej frustracji potrzeb oraz pojawienia się głębokich zranień emocjonalnych. Zwykle zapoczątkowuje to trudności w funkcjonowaniu i relacjach, tworząc wzorzec przeżywania utrzymujący się dalej w dorosłym życiu. Każdy schemat emocjonalny ma swoje źródło w konkretnym obszarze niezaspokojonych w dzieciństwie potrzeb.

Ten wszechogarniający wzorzec nazywamy schematem emocjonalnym. Składa się ze wspomnień, emocji, przekonań oraz doznań cielesnych. Schematy kształtują się od okresu dzieciństwa pod wpływem kilku czynników: temperamentu, wychowania i postaw rodziców oraz innych ważnych osób (nauczycieli, rówieśników), a także szczególnie bolesnych, traumatycznych doświadczeń, z którymi przychodzi nam mierzyć się w życiu (rozwód rodziców, odrzucenie przez rówieśników, choroba, doświadczenie przemocy). Każdy człowiek doświadcza takich wzorców, one stanowią o naszej indywidualności, jednak im bardziej są nasilone i sztywne, tym trudniej jest adaptować się do zmieniających się warunków otoczenia. 

Różne sytuacje mogą sprawiać, że nasze schematy się uruchamiają. Często zawierają jakiś element wspólny z urazowym doświadczeniem z dzieciństwa. Na przykład osoba wychowywana przez krytycznych rodziców, może być szczególnie wrażliwa na sytuacje, gdy ktoś przejawia wobec niej niezadowolenie lub w jakiś sposób ją ocenia (przełożony czy instruktor na egzaminie prawa jazdy). Zwykle zaczynamy wtedy doświadczać określonych myśli i trudnych emocji, możemy być przytłoczeni, zalęknieni, czuć się gorsi lub opuszczeni przez innych, odczuwać złość.

Nurtem terapeutycznym, który przywiązuje szczególną wagę do kwestii niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych w dzieciństwie jest terapia schematów. To podejście integracyjne czerpiące z terapii poznawczo-behawioralnej, koncepcji psychodynamicznych, terapii Gestalt oraz teorii przywiązania Bowlby’ego. Twórcą terapii schematu jest Jeffrey Young.

We wszystkich nurtach psychoterapii ważna jest relacja terapeutyczna, jednak różny jest sposób jej budowania i uwzględniania w całym procesie terapii. W terapii schematu relacja terapeutyczna jest kluczowa – ważne, aby była korekcyjna wobec niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych. Jakość tej relacji będzie szczególnie istotna u pacjentów z zaburzeniami osobowości, u pacjentów z doświadczeniem skrzywdzenia lub nadużycia, u osób z pozabezpiecznym stylem przywiązania.

Podsumowując, terapia schematów łączy w sobie:

– troskę o potrzeby emocjonalne pacjenta,

– przyglądanie się temu, jak wcześniejsze doświadczenia z dzieciństwa i niezaspokojone potrzeby emocjonalne ukształtowały jego schematy,

– zaproszenie pacjenta do bezpiecznej relacji terapeutycznej, w której pojawiające się negatywne odczucia bądź kryzysy są na bieżąco wspólnie z terapeutą omawiane,

– angażowanie pacjenta we współpracę (psychoedukacja, techniki wyobrażeniowe, planowanie ćwiczeń i zmian behawioralnych, prośby o informacje zwrotne na temat przebiegu terapii bądź odczuć wobec terapeuty),

– empatyczne konfrontowanie, czyli dzielenie się w przyjazny sposób odczuciami dotyczącymi różnych zachowań pacjenta w odniesieniu do jego indywidualnej historii bądź własnych uczuć.

Terapia schematów to podejście terapeutyczne, które sprawdzi się u osób:

– które zauważają w swoim funkcjonowaniu bądź relacjach powracające wzorce zachowań, myśli i uczuć (jeśli wybierasz wciąż nieodpowiednich partnerów, nie potrafisz zaangażować się emocjonalnie w żaden związek bądź zakończyć relacji mimo, że jest niesatysfakcjonująca; jeśli jesteś nadmiernie krytyczny wobec siebie lub niepewny swoich wyborów, ciągle obawiasz się o przyszłość, jeśli odniesione sukcesy życiowe nie prowadzą do uczucia spełnienia),

– z diagnozą zaburzeń osobowości,

– które pragną lepiej poznać siebie i swoje wzorce funkcjonowania,

– które doświadczają bardzo silnych emocji, a ich stany emocjonalne często ulegają zmianie,

– które mają za sobą nieudane terapie w innych podejściach terapeutycznych bądź zakończyły terapie krótkoterminowe, a ich problemy mimo to mają tendencje do nawracania.

mgr Dagmara Zinkowska

terapeutka schematu (w trakcie szkolenia)

psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (certyfikat PTTPB nr 833)

psycholożka